Egipska misja archeologiczna działająca przy Najwyższej Radzie Starożytności odsłoniła w oazie Dachla, na stanowisku Ain el-Sabil na Pustyni Zachodniej, pozostałości osady z okresu późnorzymskiego, u progu epoki bizantyjskiej. Prace, którymi kierował Mahmoud Masoud, dyrektor generalny do spraw starożytności oazy Dachla, ujawniły miasto funkcjonujące głównie w IV wieku naszej ery.

Zaplanowane miasto na skraju pustyni

Odkryta zabudowa zaskakuje dobrym stanem zachowania. Archeolodzy odsłonili domy mieszkalne z obszernymi salami i sklepionymi stropami, a także obiekty o charakterze religijnym i obronnym. Nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwały dwie wieże strażnicze, a całość uzupełniała warownia o grubych murach. Układ ulic i budynków świadczy o przemyślanym, zorganizowanym osadnictwie, a nie o przypadkowej zabudowie.

W centrum osady stała bazylika chrześcijańska datowana na połowę IV wieku. Uwagę badaczy zwróciły dwa domy: dom Tisusa, zamieszkiwany przez diakona w drugiej połowie IV wieku, oraz starszy dom Tabipusa z początku stulecia, który mógł pełnić funkcję domowego kościoła, zanim wzniesiono okazałą świątynię.

Piekarnie, kuchnie i codzienne życie

Obraz zwyczajnego życia dopełniają piece chlebowe, kuchnie oraz kamienie młyńskie do mielenia ziarna. To ślady wspólnoty żyjącej z rolnictwa i rzemiosła, w której wypiek chleba i obróbka zbóż były częścią codzienności. Dzięki nim badacze mogą odtworzyć nie tylko wygląd osady, ale i rytm dnia jej mieszkańców.

Ostraki, które przemawiają

Najcenniejszym znaleziskiem jest zbiór około 200 ostraków, czyli skorup naczyń pokrytych pismem. Zapisano je w językach koptyjskim i greckim, a ich treść dotyczy transakcji kupna i sprzedaży, prywatnej korespondencji oraz innych spraw życia codziennego. To właśnie takie drobne zapiski pozwalają usłyszeć głos zwykłych ludzi sprzed kilkunastu wieków, o których wielkie kroniki zwykle milczą.

Wśród zabytków znalazły się także liczne monety brązowe z wizerunkami cesarzy oraz złote monety z czasów panowania Konstancjusza II, rządzącego w latach 337–361, co pomaga precyzyjnie datować osadę.

Dlaczego to ważne

Wiedza o życiu w odległych, pustynnych oazach późnego antyku jest stosunkowo skromna, bo większość źródeł dotyczy doliny Nilu i wielkich miast. Odkrycie w Dachli pokazuje, jak zorganizowane, religijnie żywe i gospodarczo aktywne potrafiły być nawet peryferyjne społeczności imperium. Każdy dom, piec i ostrakon dokłada cegiełkę do obrazu świata, który do niedawna pozostawał w cieniu.