Szybciej nie zawsze znaczy lepiej. Planowana zmiana zasad rejestracji wzorów użytkowych ma skrócić postępowanie o połowę, ale środowisko prawnicze widzi w niej poważne pułapki.
Z systemu badawczego na rejestrowy
Jak opisuje Prawo.pl, Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Urzędem Patentowym RP przygotowuje nowe Prawo własności przemysłowej. Kluczowa zmiana dotyczy wzorów użytkowych — czyli prostszych od wynalazków rozwiązań technicznych. Dziś obowiązuje system badawczy: urząd sprawdza, czy zgłoszenie spełnia ustawowe warunki, zanim udzieli ochrony. Projekt zakłada przejście na system rejestrowy, w którym urząd co do zasady rejestruje zgłoszenie bez merytorycznego badania.
Wzorem są rozwiązania niemieckie, gdzie wzory użytkowe (Gebrauchsmuster) rejestruje się szybko, bez badania nowości.
Szybciej: z dwóch lat do roku
Argument za zmianą jest praktyczny. Jak podaje Rzeczpospolita, obecnie postępowanie trwa średnio około 24 miesięcy. Po reformie miałoby się skrócić do mniej więcej 12 miesięcy. Dla przedsiębiorcy, który chce szybko zabezpieczyć rozwiązanie, to realna różnica.
Ryzyko: prawa „wydmuszki”
Eksperci studzą entuzjazm. Cytowana przez Prawo.pl Ewa Niesiobędzka-Krause (BCC) ostrzega, że rejestracja bez badania merytorycznego może rodzić prawa „wydmuszki” — wzory użytkowe, które formalnie uzyskają ochronę, choć nie spełniają ustawowych wymogów. Takie pozorne prawa łatwo wykorzystać do blokowania konkurencji: do straszenia pozwami, wymuszania ugód czy kosztownych licencji.
Ciężar porządkowania systemu przerzucono by wówczas na uczciwych przedsiębiorców — to oni musieliby wszczynać i finansować postępowania o unieważnienie wadliwych rejestracji.
Spór o jakość, nie tylko tempo
Wątpliwości dotyczą też wiarygodności całej instytucji. Jeśli ochronę można uzyskać niemal automatycznie, wartość takiego prawa spada w oczach inwestorów i partnerów biznesowych, bo jego ważność jest niepewna aż do ewentualnego sporu. Krytycy zwracają uwagę, że uproszczona procedura zwiększa ryzyko udzielenia ochrony kolidującej z wcześniejszymi prawami.
Dlaczego to ważne
Wzory użytkowe to popularne, tańsze od patentów narzędzie ochrony dla małych i średnich firm oraz wynalazców. Reforma dotknie więc realnego wycinka polskiej gospodarki innowacyjnej. Stawką jest równowaga między szybkością a pewnością prawa: zbyt wolny system zniechęca, ale zbyt „luźny” może zamienić rejestr w pole do nadużyć. Projekt czeka jeszcze droga legislacyjna, na której swoje uwagi zgłaszają prawnicy, rzecznicy patentowi i organizacje przedsiębiorców.
