Doniesienia o „materiale przyszłości, który zrewolucjonizuje AI" brzmią jak nagłówek z science fiction. Za polskim odkryciem stoi jednak konkretna, recenzowana praca naukowa — i warto oddzielić to, co rzeczywiście udało się osiągnąć w laboratorium, od medialnych obietnic.

Co właściwie odkryto

Chodzi o nanografen — niewielkie, precyzyjnie zbudowane struktury grafenowe (nanowstążki i płatki), a nie o nowy nadprzewodnik czy gotowy układ neuromorficzny. Zespół z Zakładu Fizyki Nanostruktur i Nanotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierowany przez dr. inż. Rafała Zuzaka i dr. hab. Szymona Godlewskiego, prof. UJ, opracował sposób tworzenia takich struktur bezpośrednio na podłożach niemetalicznych.

Dotychczas, by „spłaszczyć" cząsteczki-prekursory w uporządkowaną strukturę grafenową (proces zwany cyklodehydrogenacją), potrzebne było metaliczne podłoże pełniące rolę katalizatora — najczęściej złoto. To utrudniało wykorzystanie nanografenu w elektronice, gdzie potrzebne są raczej półprzewodniki i izolatory. Polski zespół pokazał, że katalizatorem może być zamiast tego atomowy wodór, a reakcja zachodzi w temperaturze 200–220°C — niższej niż wcześniej stosowane warunki na złocie. W pracy zademonstrowano nanografen na całym wachlarzu podłoży: złocie, półprzewodnikach, a także na izolatorach, w tym krzemie z tlenkiem i soli kuchennej. To właśnie zejście na materiały nieprzewodzące jest tu najistotniejsze.

Gdzie opublikowano i kto za tym stoi

Badanie ukazało się w styczniu 2025 r. w czasopiśmie Nature Communications. Warto dodać, że — wbrew części polskich relacji — nie było to wyłącznie polskie przedsięwzięcie: wśród autorów jest również prof. Diego Peña z Uniwersytetu w Santiago de Compostela w Hiszpanii. Mówimy więc o współpracy międzynarodowej z wiodącym udziałem krakowskiego ośrodka. Komercjalizacją zajmuje się Centrum Transferu Technologii CITTRU UJ, a technologia ma już międzynarodową ochronę patentową.

Co to ma wspólnego z AI

Tu potrzebna jest ostrożność. Sam artykuł w „Nature Communications" mówi o potencjale w urządzeniach optoelektronicznych — nie wymienia bezpośrednio sztucznej inteligencji. Powiązanie z AI to interpretacja medialna, a nie teza z recenzowanej publikacji.

Logika za tą interpretacją jest jednak racjonalna: grafen ma znakomite właściwości elektryczne, a możliwość nakładania go wprost na izolatory i półprzewodniki — bez kosztownego przenoszenia z metalu i bez metali szlachetnych — mogłaby w przyszłości otworzyć drogę do tranzystorów o większej wydajności i mniejszym zapotrzebowaniu na energię. A że centra danych obsługujące modele AI zużywają gigantyczne ilości prądu, każda oszczędność energetyczna w samych układach scalonych jest dla branży łakomym kąskiem.

Laboratorium, nie półka sklepowa

Najważniejsze zastrzeżenie: to wynik laboratoryjny. Eksperymenty prowadzono w warunkach ultrawysokiej próżni, z użyciem mikroskopii skaningowo-tunelowej i bezkontaktowej mikroskopii sił atomowych — czyli narzędzi do badania pojedynczych cząsteczek, a nie produkcji masowej. Do gotowych chipów w komputerach czy serwerowniach droga jest daleka, a kluczowym wyzwaniem pozostaje skalowanie procesu. To realne, solidne osiągnięcie polskiej nauki, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie — ale „rewolucja w AI" jest na razie zapowiedzią możliwości, a nie technologią, którą można kupić.