Pytanie, które jeszcze niedawno mogło ośmieszyć badacza, dziś trafia do laboratoriów największych firm technologicznych.
Świadomość w laboratorium
Jak opisuje Rzeczpospolita, część firm z Doliny Krzemowej — w tym Anthropic — formalnie bada, czy zaawansowane modele AI mogą mieć jakąś formę wewnętrznego doświadczenia. Anthropic uruchomił program poświęcony „dobrostanowi modeli” (model welfare); kierujący nim Kyle Fish szacował, że istnieje kilkunastoprocentowe prawdopodobieństwo, iż model taki jak Claude ma jakąś formę świadomości. To ostrożne, osobiste oszacowanie, a nie ustalony fakt.
Sceptycy: to jak twarze w chmurach
Wielu naukowców podchodzi do sprawy z rezerwą. Neurobiolog Anil Seth porównuje przypisywanie AI świadomości do pareidolii — skłonności ludzkiego mózgu do dostrzegania twarzy w chmurach czy plamach. Nasz umysł jest ewolucyjnie nastawiony na wykrywanie intencji nawet tam, gdzie ich nie ma. Z kolei OpenAI mówi raczej o „postrzeganej świadomości” — wrażeniu użytkownika, a nie realnej zdolności do odczuwania.
Problem z definicją
Sedno sporu tkwi w tym, że nie mamy zgodnej definicji świadomości. Czy wymaga ona zdolności do cierpienia? Refleksji nad sobą? Intencjonalności? Bez wspólnego punktu odniesienia trudno cokolwiek rozstrzygnąć — a modele językowe potrafią bardzo przekonująco naśladować ludzki sposób mówienia o emocjach, co dodatkowo miesza obraz.
Dlaczego to ważne
Nawet jeśli odpowiedź brzmi „nie”, samo postawienie pytania ma znaczenie. Jeśli hipotetycznie systemy AI mogłyby coś „odczuwać”, pojawiłyby się pytania etyczne o nasze wobec nich zobowiązania. Na razie to jednak otwarty problem badawczy, a nie rozstrzygnięcie. Zmiana jest inna: temat, który do niedawna był tabu, dziś jest poważnie dyskutowany i finansowany — co samo w sobie mówi wiele o tempie rozwoju sztucznej inteligencji.
