Po ponad 80 latach od zbrodni w dawnej polskiej wsi Puźniki, leżącej na terenie dzisiejszej Ukrainy, część jej ofiar zaczyna odzyskiwać tożsamość. Jak poinformował prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego (PUM) w Szczecinie, naukowcy kończą analizy genetyczne pierwszych zidentyfikowanych osób z odnalezionej tam mogiły zbiorowej (24Kurier).
Czego dotyczy identyfikacja
Identyfikacja obejmuje szczątki wydobyte podczas ekshumacji prowadzonej od 23 kwietnia do 10 maja 2025 roku. Według komunikatu Instytutu Pamięci Narodowej w jednej mogile zbiorowej odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób, w tym co najmniej 11 osób niepełnoletnich, 16 kobiet i 10 mężczyzn, a także 172 przedmioty osobiste (IPN).
Prace prowadził polsko-ukraiński zespół z udziałem PUM, IPN oraz Fundacji Wolność i Demokracja, finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Współpraca była możliwa po zniesieniu przez Ukrainę w listopadzie 2024 roku zakazu poszukiwań i ekshumacji polskich ofiar.
Metoda: genetyka i porównanie z krewnymi
Identyfikację prowadzi się na podstawie porównania profili DNA wydobytych szczątków z próbkami pobranymi od żyjących krewnych ofiar — według dostępnych danych od około 50 osób. Jak relacjonuje prof. Ossowski, ustalono większość profili genetycznych oraz pełną strukturę wieku i płci ofiar. „Mamy pierwsze osoby, które możemy uznać za zidentyfikowane" — cytuje badacza 24Kurier. Naukowcy stosują tzw. typowanie rodzinne, w którym zidentyfikowanie jednej osoby ułatwia rozpoznanie kolejnych członków tej samej rodziny.
Dokładna liczba zidentyfikowanych osób nie została jeszcze oficjalnie podana — eksperci mówią na razie o „kilku" ofiarach, które mają otrzymać imiona i nazwiska na krzyżach.
Kontekst historyczny
Do zbrodni doszło w nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku, gdy oddział UPA zaatakował zamieszkaną przez Polaków wieś Puźniki na Podolu. Według szacunków historyków zginęło wówczas od 50 do około 120 osób — najczęściej podawana jest liczba około 100 zamordowanych, w większości kobiet i dzieci. Rozpiętość szacunków wynika z niepełnej dokumentacji. Mord wpisuje się w szerszy ciąg czystek etnicznych dokonywanych przez OUN i UPA na ludności polskiej, określanych mianem Zbrodni Wołyńskiej.
6 września 2025 roku w Puźnikach odbył się pogrzeb 42 ofiar wydobytych podczas ekshumacji; uroczystościom towarzyszyli przedstawiciele władz polskich (IPN).
Znaczenie
Jest to pierwszy przypadek, w którym ofiary Zbrodni Wołyńskiej identyfikuje się metodami genetycznymi — co badacze przedstawiają jako szansę na przywrócenie konkretnym osobom imion i nazwisk. Strona polska zapowiada kontynuację prac: w czerwcu 2026 roku planowano wznowienie poszukiwań kolejnej, drugiej mogiły zbiorowej w Puźnikach. Wznowienie ekshumacji po latach impasu bywa wskazywane jako jeden z elementów trudnego dialogu polsko-ukraińskiego wokół wspólnej historii.
