Jednego dnia prezydent może przyjąć lub zablokować całe pakiety prawa. Tym razem Karol Nawrocki zrobił obie rzeczy naraz: pięć ustaw podpisał, a jedną odesłał do Trybunału Konstytucyjnego.
Pięć podpisanych ustaw
Jak podaje Rzeczpospolita, wśród podpisanych aktów znalazła się nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt, która zakazuje trzymania psów i kotów na uwięzi. Co ciekawe, prezydent wcześniej zawetował pierwszą wersję tych przepisów, uznając je za nierealistyczne. Nowa wersja uwzględnia warunki pracy rolników i hodowców.
Podpis prezydenta otrzymały też: nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, rozszerzająca dostęp do leczenia substytucyjnego dla osób uzależnionych; nowelizacja ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej, wprowadzająca elektroniczną Kartę Diagnostyki i Leczenia, by ograniczyć biurokrację w szpitalach; oraz nowelizacja ustawy o imprezach turystycznych, pozwalająca oferować vouchery za odwołane wycieczki. Piątą jest ustawa o systemach sztucznej inteligencji, która wdraża unijny AI Act i powołuje krajową komisję nadzorującą rozwój AI.
Podatek paliwowy pod znakiem zapytania
Inaczej potraktował prezydent ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych. Zamiast ją podpisać, skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.
Powód dotyczy fundamentalnej zasady prawa. Jak wskazał prezydent, przepisy naruszają regułę „lex retro non agit", czyli zakaz działania prawa wstecz. Choć ustawa miałaby wejść w życie w sierpniu, podatek obejmowałby dochody firm już od marca. Oznaczałoby to opodatkowanie działalności, która się już odbyła, bez możliwości wcześniejszego przygotowania się przedsiębiorstw na nowe obciążenie.
Czym jest kontrola prewencyjna
Warto wyjaśnić samą procedurę. Kontrola prewencyjna to mechanizm, w którym prezydent kieruje ustawę do Trybunału Konstytucyjnego przed jej wejściem w życie, zamiast po. Chodzi o to, by ewentualna niezgodność z konstytucją została wychwycona, zanim przepisy zaczną obowiązywać.
Jeśli Trybunał uzna ustawę za niezgodną z konstytucją, nie może ona wejść w życie w zakwestionowanym kształcie. To narzędzie mocniejsze niż weto, bo odwołuje się nie do politycznej oceny, lecz do zgodności z ustawą zasadniczą.
Co to oznacza
Dla obywateli najważniejsze są skutki praktyczne. Pięć podpisanych ustaw zacznie obowiązywać zgodnie z przewidzianymi terminami, wnosząc zmiany od ochrony zwierząt, przez onkologię, po ramy dla sztucznej inteligencji.
Los podatku od firm paliwowych pozostaje natomiast otwarty i zależy od orzeczenia Trybunału. To ważne również dla debaty o granicach opodatkowania: spór dotyczy nie tego, czy obłożyć zyski paliwowe daniną, lecz tego, czy można to zrobić z mocą wsteczną. Odpowiedź na to pytanie wyznaczy standard także dla przyszłych ustaw podatkowych.
