---
title: "Polska i Ukraina łączą siły na biegunach. Nowa era badań polarnych"
description: "Od Spitsbergenu po Antarktydę polscy i ukraińscy naukowcy coraz ściślej współpracują w najzimniejszych zakątkach planety. Początek dała solidarność po rosyjskiej inwazji na Ukrainę — gdy ukraiński lodołamacz zastąpił rosyjski statek w obsłudze polskich wypraw. Dziś owocuje to wspólnymi badaniami i dostępem do infrastruktury w ramach unijnej sieci POLARIN."
category: "Nauka"
category_url: https://relacja24.pl/kategoria/nauka
author: "Tomasz Wiśniewski"
published: 2026-06-27T06:31:00.000Z
updated: 2026-06-27T06:31:00.000Z
canonical: https://relacja24.pl/artykul/polska-ukraina-wspolpraca-polarna-arktyka-antarktyda
tags: ["Arktyka", "Antarktyka", "współpraca naukowa", "PAN", "Arctowski", "Hornsund", "POLARIN", "Ukraina"]
---
# Polska i Ukraina łączą siły na biegunach. Nowa era badań polarnych

Od Spitsbergenu po Antarktydę polscy i ukraińscy naukowcy coraz ściślej współpracują w najzimniejszych zakątkach planety. Początek dała solidarność po rosyjskiej inwazji na Ukrainę — gdy ukraiński lodołamacz zastąpił rosyjski statek w obsłudze polskich wypraw. Dziś owocuje to wspólnymi badaniami i dostępem do infrastruktury w ramach unijnej sieci POLARIN.

Marzec 2022 roku przyniósł przełom nie tylko w polityce europejskiej, ale i w polskich badaniach polarnych. Gdy po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę Polska zrezygnowała z czarterowania rosyjskiego statku do obsługi swoich wypraw antarktycznych, lukę wypełnił ukraiński lodołamacz badawczy *Noosfera*. Ten jeden gest logistyczny uruchomił szeroką współpracę, która trwa do dziś.

## Statek, który zastąpił rosyjską jednostkę

Ukraińska jednostka, zarządzana przez [Narodowe Centrum Naukowe Antarktyczne](http://uac.gov.ua/en/rv-noosfera-changed-polish-antarctic-expedition-shifts-instead-of-russian-vessel/) (NASC) w Kijowie, przejęła zadanie transportu polskich polarników między Antarktydą a Ameryką Południową. Już wiosną 2022 roku *Noosfera* obsłużyła zmianę uczestników polskiej wyprawy antarktycznej ze stacji Arctowskiego, a korzystający z postoju ukraińscy biolodzy pobierali wówczas próbki do własnych badań. Z czasem współpraca rozszerzyła się o wspólne rejsy i badania.

## Dwie stacje, jeden cel

Polskie badania polarne opierają się na dwóch placówkach. Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego na Wyspie Króla Jerzego, działająca od 1977 roku pod zarządem Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, prowadzi badania m.in. z zakresu ekologii, oceanografii i glacjologii. Z kolei Polska Stacja Polarna Hornsund na Spitsbergenie, czynna całorocznie od 1978 roku i należąca do Instytutu Geofizyki PAN, specjalizuje się w meteorologii, sejsmologii i fizyce atmosfery — wynika z informacji [Komitetu Badań Polarnych PAN](https://kbp.pan.pl/pl/polskie-stacje-polarne).

Po stronie ukraińskiej kluczową rolę odgrywa stacja Akademik Wernadski, przekazana Ukrainie przez Wielką Brytanię w 1996 roku, oraz właśnie lodołamacz *Noosfera*.

## POLARIN: europejska sieć, wspólny dostęp

Nową jakość wyznacza projekt [POLARIN](https://eu-polarin.eu/) (Polar Research Infrastructure Network), uruchomiony w 2024 roku w ramach unijnego programu Horyzont Europa. Sieć łączy dziesiątki instytucji i otwiera badaczom dostęp do kilkudziesięciu polarnych infrastruktur — stacji, statków, obserwatoriów i repozytoriów próbek — w obu rejonach podbiegunowych. Wśród nich znalazły się ukraińskie obiekty: stacja Akademik Wernadski i lodołamacz *Noosfera*.

Mechanizm projektu zakłada konkursy, w których naukowcy z krajów partnerskich — w tym polscy i ukraińscy — mogą ubiegać się o finansowany ze środków UE dostęp do infrastruktury, także zdalny (do próbek i danych). Dla ukraińskich uczonych, pracujących w warunkach wojny, to szczególnie cenna możliwość kontynuowania badań.

## Bieguny jako barometr klimatu

Obszary polarne to nie tylko unikalne środowiska przyrodnicze, ale i czułe wskaźniki globalnych zmian klimatu. Topnienie lodowców Spitsbergenu, dynamika pokrywy lodowej Antarktydy czy cyrkulacja wód Oceanu Południowego mają bezpośrednie przełożenie na pogodę i klimat Europy Środkowej — także Polski i Ukrainy. Wspólne badania obu krajów służą więc nie tylko nauce, lecz i lepszemu rozumieniu zmian, do których oba społeczeństwa muszą się przygotować.

## Źródła

- [RV Noosfera changed Polish Antarctic expedition shifts instead of Russian vessel](http://uac.gov.ua/en/rv-noosfera-changed-polish-antarctic-expedition-shifts-instead-of-russian-vessel/)
- [POLARIN — Polar Research Infrastructure Network](https://eu-polarin.eu/)
- [Polskie Stacje Polarne](https://kbp.pan.pl/pl/polskie-stacje-polarne)