---
title: "Po 2000 lat przemówił. AI odczytała cały zwój z Herkulanum"
description: "Zwęglony, nigdy nieotwierany papirus z biblioteki zniszczonej przez Wezuwiusz został po raz pierwszy odczytany w całości — bez dotknięcia go choćby palcem. Za przełomem stoi połączenie rentgenowskiej tomografii i sztucznej inteligencji oraz globalny konkurs Vesuvius Challenge."
category: "Nauka"
category_url: https://relacja24.pl/kategoria/nauka
author: "Anna Grabowska"
published: 2026-06-27T18:29:00.000Z
updated: 2026-06-27T18:29:00.000Z
canonical: https://relacja24.pl/artykul/herkulanum-zwoj-odczytany-ai-vesuvius-challenge
tags: ["Herkulanum", "papirusy", "sztuczna inteligencja", "Vesuvius Challenge", "archeologia", "Wezuwiusz"]
---
# Po 2000 lat przemówił. AI odczytała cały zwój z Herkulanum

Zwęglony, nigdy nieotwierany papirus z biblioteki zniszczonej przez Wezuwiusz został po raz pierwszy odczytany w całości — bez dotknięcia go choćby palcem. Za przełomem stoi połączenie rentgenowskiej tomografii i sztucznej inteligencji oraz globalny konkurs Vesuvius Challenge.

Gdy w 79 roku n.e. Wezuwiusz pogrzebał Herkulanum, popiół i gorące gazy zwęgliły bibliotekę Willi Papirusów. Setki zwojów przetrwały — ale jako kruche, czarne rolki, których nie dało się rozwinąć bez zniszczenia. Po blisko dwóch tysiącach lat jeden z nich w końcu przemówił.

## Zwój, który uznano za stracony

Jak opisuje [Rzeczpospolita](https://www.rp.pl/archeologia/art44713661-po-raz-pierwszy-odczytano-caly-zwoj-z-herkulanum-przelom-dzieki-sztucznej-inteligencji), chodzi o papirus oznaczony jako PHerc. 1667, przechowywany w Bibliotece Narodowej w Neapolu. Wcześniejsze próby fizycznego rozwinięcia kończyły się rozpadem materiału, więc zwój uznano za nieczytelny. Teraz, jak ogłosił [Vesuvius Challenge](https://scrollprize.org/firstscroll), został odczytany w całości — pierwszy raz, odkąd zamknął go wulkaniczny popiół.

## Jak czyta się zwój bez otwierania

Metoda składa się z trzech kroków. Najpierw zwój prześwietla się w wysokiej rozdzielczości techniką tomografii rentgenowskiej, uzyskując trójwymiarowy model jego wnętrza. Następnie algorytmy „wirtualnie rozwijają" zdeformowane warstwy papirusu, prostując je do czytelnej powierzchni. Na końcu uczenie maszynowe wykrywa ślady atramentu — niemal niewidoczne dla ludzkiego oka, bo kontrast między węglem papirusu a węglem atramentu jest bliski zeru. Efektem jest około półtora metra tekstu w starożytnej grece, w wielu kolumnach.

## Filozofia sprzed wieków

Treść okazała się traktatem filozoficznym o charakterze etycznym, wiązanym z tradycją stoicką i podejmującym pytania o naturę człowieka i moralne doskonalenie. Jak podkreślają badacze cytowani przez [Scientific American](https://www.scientificamerican.com/article/inside-the-ai-competition-that-decoded-an-ancient-scroll-and-changed/), biblioteka z Herkulanum to jedyny zachowany księgozbiór z czasów antyku — każdy odczytany zwój może uzupełnić białe plamy w historii starożytnej myśli.

## Konkurs, który zmienił archeologię

Za przełomem stoi Vesuvius Challenge — uruchomiony w 2023 roku globalny konkurs z pulą nagród, oparty na metodach wirtualnego rozwijania rozwijanych od lat przez prof. Brenta Sealesa z Uniwersytetu Kentucky. Organizatorzy udostępnili publicznie skany zwojów i zaprosili wszystkich chętnych do tworzenia algorytmów. W 2024 roku nagrodę główną zdobył trzyosobowy zespół młodych badaczy, którzy jako pierwsi odczytali fragmenty tekstu. Teraz, wraz z pełnym odczytaniem całego zwoju, ogłoszono kolejne wyzwanie.

## Sześćset zwojów wciąż czeka

To dopiero początek. Z około 1800 zwęglonych zwojów z Herkulanum zeskanowano jak dotąd niewielką część, a setki pozostają nietknięte. Co więcej, sama willa wciąż jest przebadana tylko w ułamku. Jeśli metoda potwierdzi skuteczność na kolejnych papirusach, przed nauką otwiera się perspektywa masowego odzyskiwania tekstów uważanych za bezpowrotnie stracone — szansa, jakiej filologia klasyczna nie miała od renesansu.

## Źródła

- [Po raz pierwszy odczytano cały zwój z Herkulanum. Przełom dzięki sztucznej inteligencji](https://www.rp.pl/archeologia/art44713661-po-raz-pierwszy-odczytano-caly-zwoj-z-herkulanum-przelom-dzieki-sztucznej-inteligencji)
- [An entire Herculaneum scroll has been read for the first time](https://scrollprize.org/firstscroll)
- [Scientists fully read a charred Herculaneum scroll without opening it](https://www.scientificamerican.com/article/inside-the-ai-competition-that-decoded-an-ancient-scroll-and-changed/)