---
title: "85 lat od pogromu w Jedwabnem. W miasteczku odbyły się równoległe uroczystości"
description: "10 lipca minęło 85 lat od pogromu w Jedwabnem, w którym zamordowano żydowskich mieszkańców miasteczka. Rocznicę uczczono w dwóch równoległych, osobnych uroczystościach. Oficjalną zorganizowała gmina żydowska, a konkurencyjne wydarzenia przygotowały środowiska kwestionujące ustalenia IPN o udziale Polaków w zbrodni."
category: "Region"
category_url: https://relacja24.pl/kategoria/region
author: "Barbara Woźniak"
published: 2026-07-07T15:11:23.000Z
updated: 2026-07-07T15:11:23.000Z
canonical: https://relacja24.pl/artykul/85-lat-od-pogromu-w-jedwabnem-w-miasteczku-odbyly-sie-rownolegle-uroczystosci
tags: ["Jedwabne", "historia", "pamięć", "II wojna światowa", "IPN"]
---
# 85 lat od pogromu w Jedwabnem. W miasteczku odbyły się równoległe uroczystości

10 lipca minęło 85 lat od pogromu w Jedwabnem, w którym zamordowano żydowskich mieszkańców miasteczka. Rocznicę uczczono w dwóch równoległych, osobnych uroczystościach. Oficjalną zorganizowała gmina żydowska, a konkurencyjne wydarzenia przygotowały środowiska kwestionujące ustalenia IPN o udziale Polaków w zbrodni.

To jedna z najtrudniejszych rocznic w polskiej pamięci historycznej. Jak opisuje [Rzeczpospolita, 85. rocznicę pogromu w Jedwabnem uczczono w równoległych, osobnych uroczystościach](https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art44782191-85-lat-od-pogromu-uroczystosci-rownolegle-w-jedwabnem), co samo w sobie mówi wiele o sporze wokół tej zbrodni.

## Co wydarzyło się w 1941 roku

Do pogromu doszło 10 lipca 1941 roku. Zgodnie z ustaleniami Instytutu Pamięci Narodowej co najmniej 40 osób, działających z niemieckiej inspiracji, zapędziło żydowskich sąsiadów na rynek, gdzie byli bici i poniżani. Następnie większość z nich zamknięto w drewnianej stodole na skraju miejscowości i spalono żywcem. Część ofiar zginęła wcześniej, na ulicach lub w domach.

IPN ustalił, że zamordowano co najmniej 340 osób, choć szacunki historyków sięgają nawet około tysiąca. Zbrodnia stała się symbolem trudnego rozliczenia z udziałem Polaków w mordach na Żydach podczas wojny.

## Dwie osobne uroczystości

Tegoroczne obchody odbyły się w podziale. Oficjalną uroczystość zorganizowała Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie. Wzięli w niej udział między innymi naczelny rabin Polski Michael Schudrich oraz przedstawiciele instytucji i korpusu dyplomatycznego. Modlitwom towarzyszyło odczytanie nazwisk ofiar, zapalenie zniczy oraz złożenie kwiatów i kamieni.

Równolegle odbywały się konkurencyjne wydarzenia, przygotowane przez środowiska kwestionujące ustalenia IPN co do roli Polaków. Wśród organizatorów Rzeczpospolita wymienia Konfederację Korony Polskiej, ugrupowanie Grzegorza Brauna, a także publicystę Wojciecha Sumlińskiego oraz powiązane stowarzyszenia. W programie tych wydarzeń były między innymi projekcje filmów i wykłady.

## Spór o pamięć

Rozbieżność obchodów odzwierciedla głęboki podział w podejściu do tej historii. Większość historyków oraz instytucji naukowych i międzynarodowych przyjmuje ustalenia IPN, zgodnie z którymi bezpośrednimi sprawcami byli Polacy, działający jednak w warunkach niemieckiej okupacji i z jej inspiracji.

Środowiska organizujące konkurencyjne uroczystości podważają lub minimalizują polską odpowiedzialność, akcentując rolę Niemców i domagając się dalszych badań, w tym ekshumacji. To spór, który od lat wraca przy kolejnych rocznicach i wykracza daleko poza samo Jedwabne.

## Dlaczego to wciąż dzieli

Jedwabne pozostaje papierkiem lakmusowym dla polskiej debaty o najtrudniejszych kartach historii. Z jednej strony jest potrzeba uczczenia pamięci ofiar i uczciwego zmierzenia się z faktami, z drugiej silne emocje związane z pytaniem o odpowiedzialność i o obraz Polaków w czasie wojny.

Równoległe uroczystości pokazały, że nawet po 85 latach wspólna, pojednawcza formuła upamiętnienia wciąż jest trudna do wypracowania. Sama rocznica przypomina jednak przede wszystkim o konkretnych ludziach, mieszkańcach miasteczka, którzy zginęli w jeden lipcowy dzień.

## Źródła

- [85 lat od pogromu. Uroczystości równoległe w Jedwabnem](https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art44782191-85-lat-od-pogromu-uroczystosci-rownolegle-w-jedwabnem)